Leita ķ fréttum mbl.is
Embla

Bloggfęrslur mįnašarins, įgśst 2008

Aukalega varšandi śtlįn lķfeyrissjóša

HouseholdCredit1Q08aŽaš vęri gaman ef Sešlabankinn gęti fariš aš birta skuldir heimilanna fyrir annan įrsfjóršung 2008 til samanburšar viš žetta. Upplżsingar žurfa aš berast hratt og helst ekki vera oršnar śreltar žegar žęr loks lįta į sér kręla.  Ef menn eru ekki meš žaš į hreinu žį eru lišnir 49 dagar frį žvķ öšrum įrsfjóršungi lauk (30 jśnķ) og alveg tķmabęrt aš fį žessar tölur, enda mikiš um žęr spurt.
 
Nóg um žaš; mér fannst gröfin svo flott aš ég hreinlega varš aš henda žeim hérna inn. Blįa lķnan eru skuldir heimilanna viš bankakerfiš en sś rauša viš lķfeyrissjóši. Blįir og raušir stöplar eru svo hlutfallslegar breytingar į milli tķmabila. Jukust skuldir heimilanna viš bankakerfiš um 152,3%, en viš lķfeyrissjóši drógust žęr saman um 68.9%.
HouseholdCredit1Q08b Graf tvö sżnir svo hlutfall skulda viš bankakerfiš og lķfeyrissjóši af heildarskuldum heimilanna viš lįnakerfiš. Eins og stašan var į fyrsta įrsfjóršungi męldist fylgni žessara tveggja liša -0,67. Er allt śtlit fyrir aš sś fylgni aukist žegar Sešlabankinn birtir loks tölur fyrir annan įrsfjóršung, en sé önnur stęršin žekkt mį įętla hina meš žvķ aš nota fylgnistušul.
 
Hef annars ekkert meira um žetta aš segja nema žaš aš ég vil fara aš fį uppfęršar tölur.

mbl.is Lķfeyrissjóšir hafa lįnaš 14 milljarša
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Žrjįr athugasemdir

"Staša ķslenskra heimila var sterk viš upphaf nżhafinnar nišursveiflu, meš kaupmįttur og eignaverš ķ hįmarki. Žau er žvķ nokkuš góšri stöšu til aš taka į sig skell."

Ég hef žrennt viš žetta aš athuga (les vanalega ekki efni sem kemur frį greiningardeildum bankanna žar sem stjörnuspį Moggans er įlķka marktęk):

IceGate_Credit0011. Staša ķslenskra heimila getur ekki talist sterk žegar bśiš er aš skuldsetja heimilin ķ botn.  Skuldsetning žegar krónan er ķ sterkustu stöšu og veršbólga ķ lįgmarki er įvķsun į stórslys eins og fram hefur komiš ķ öšrum hagkerfum. Hafi staša heimilanna veriš sterk, veiktist hśn verulega žegar bankarnir hófu samkeppni viš Ķbśšalįnajóš og žöndu fasteignaverš langt umfram žaš sem ešlilegt getur talist.

2. Varšandi žaš aš eignaverš hafi veriš ķ hįmarki, žį er įstęšan sś aš markhópur tiltekinnar vörulķnu, ž.e. fasteigna, var stękkašur of hratt og įn tillits til greišslugetu.  Of hį lįn voru veitt til of margra sem jók samkeppni į fasteignamarkaši.  Mį lķkja žessu viš tślķpanaęvintżri Hollendinga fyrr į öldum. Skuldlaust heimili stendur sterkara en skuldsett; bankarnir hafa žvķ veikt heimilin (og fyrirtękin) og vilja nś veikja hagkerfiš meš lįntöku (ętla semsagt aš velta eigin mistökum yfir į almenning; ég styš Įrnia Matt heilshugar varšandi žaš aš taka EKKI erlent lįn į žessum tķmapunkti žar sem lįn į aš taka til eflingar reksturs en ekki til žess bjarga mįlunum).

3. Žaš aš heimilin séu ķ góšri stöšu til aš taka į sig skell segir aš fjįrmįlažjónustu bankanna sé verulega įbótavant.  Góš bankastarfsemi tryggir hag višskiptavina.  Žaš oršalag sem beitt er af hinum įgętu Glitnismönnum viršist hinsvegar benda til žess aš hagur višskiptavina sé aukaatriši.

Ég er ekki aš segja aš starsfólk bankanna sé slęmt, žvert į móti finnast žar margir gullmolar sem vinna vel fyrir višskiptavini og rašleggja žeim rétt.  Žaš er stefna yfirstjórna bankanna sem viršist vera undarleg og fęr starfsólk litlu um hana rįšiš.


mbl.is Heimilin ķ góšri stöšu til aš taka viš skelli
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Įstand fjįrmįla heimilanna afleišing vanžekkingar

Ķ mars 2006 var unnin langtķma greining į innlendu hagkerfi žar sem sem fram kom skżr įhętta viš žaš aš auka śtlįn til fasteignakaupa og hękka ž.a.l. veršmęti žeirra handvirkt og umfram raunvirši. Reynt var aš koma opinberum stofnunum ķ skilning um žį įhęttu sem felst ķ žvķ aš stórefla ekki ašgengi aš opinberum upplżsingum meš nżjustu tękni og gera žęr skiljanlegar almenningi.  Nś hefur žetta mįl veriš leyst meš tękni sem setur allar opinberar upplżsingar į einn staš og gerir mögulegt aš framkvęma greiningar langt umfram žęr sem unnt hefur veriš aš gera hingaš til.  Geta allir nś fengiš ašgang aš žessum upplżsingum beint frį IceGate og variš eigin stöšu.
 
Hefšu opinberar stofnanir grundvallar skilning į upplżsingamišlun og vinnslu vęri skuldastaša heimilanna ekki eins afkįraleg og hśn er ķ dag, svo fjįrhagsstaša žeirra skrifast į tęknistjóra viškomandi stofnana sem og stjórnvalda. Sķšasta yfirlżsing aš hiš opinbera hyggist nś fara ķ OpenSource bśnaš sżnir aš skilningur ašila žar į bę į tęknimįlum er į lęgra plani en jafnvel svartsżnustu menn hafa hingaš tališ.
 
Leišandi ašilar sanna hversu lķtil žekking er į hagkerfinu meš afar óheppilegum ummęlum ķ fjölmišlum:
 
Mbl 31 mars 2008:
"Myndarleg styrking krónunnar ķ dag og hękkun hlutabréfa benda til žess aš botninum sé nįš, sagši Geir H. Haarde forsętisrįšherra ķ umręšum um efnahagsmįl į Alžingi. Formašur Framsóknarflokksins, sem hóf umręšuna, bauš žjóšarsįtt og žjóšstjórn til aš forša žjóšarvoša."
 
Žaš lķtur illa śt aš innlendir ašilar segi hagkerfiš vera ķ lagi.  Bankastjóri eins stęrsta banka landsins sagši m.a. ķ vištali viš Markašinn aš botninum vęri nįš sem er žvert į žaš sem tölurnar gefa vķsbendingu um. Myndi ég treysta žessum banka aš taka skynsamlegar įkvašaršir og fjįrfesta ķ honum?  Neibb, enda losaši ég mig viš hlutabréf ķ honum ķ desember žegar ég sį aš menn hafa ekki hugmynd hvaš er aš gerast og ķ kjölfariš geršist žetta:
 
 VB 11 jśnķ 2008:
"Hnśturinn ķ maga fjįrfesta hertist enn frekar ķ gęr žegar bjallan ķ Kauphöllinni kvaš viš ķ lok dags: Śrvalsvķsitalan hefur ekki veriš lęgri sķšan ķ október 2005. Žegar litiš er til gengisžróunar félaga ķ Śrvalsvķsitölunni sķšasta įriš hafa sex félög nįš sķnu lęgsta gengi: Atorka, Eimskipafélagiš, Exista, Icelandair Group, Landsbankinn og Teymi. ... Fjįrmįlafyrirtęki skipa Śrvalsvķsitöluna aš langstęrstum hluta og žvķ er ešlilegast aš bera žróun hennar saman viš ašra fjįrmįlavķsitölu."
 
Sķšustu fyrirtęki sem ég myndi fjįrfesta ķ žessa daga eru žau tengd fjįrmįlastarfsemi. Betra vęri aš kaupa haršfisk og bķša eftir aš hann hękki ķ verši, enda um raunveruleg veršmęti aš ręša. Samruni Kaupžings og SPRON er eitt stórt rautt ljós sem mun fella gengi Kaupžings.
 
Botninum er langt frį žvķ aš vera nįš en fęstir viršast hafa hugmynd um žį įhęttu sem stešjar aš žjóšarbśinu.  Skošum nś śttektina sem unnin var fyrir tveimur og hįlfu įri sķšan:

 
ŚTDRĮTTUR FRĮ GREININGU MARS 2006
 
Žaš skortir alvarlega heildarmynd af hagkerfinu og er žaš alfariš į könnu stjórnenda rķkisstofnana aš lagfęra.  Ósamręmi er į milli gagnasafna og villur hvarvetna aš finna (sem stofnanirnar taka ekki einu sinni eftir fyrr en žeim er bent į villurnar).
 
1.  ŚTLĮN BANKAKERFISINS TIL FYRIRTĘKJA OG EINSTAKLINGA 
 
AnlysisMarch2006Aukning śtlįna bankakerfisins til heimila og fyrirtękja hefur veriš stöšug upp į viš, en įriš 2003 rjśka śtlįn upp śr öllu valdi.  Ķ mörgum tilvikum er um geigvęnlega hį langtķmalįn aš ręša. 
 
Heildarśtlįn bankakerfisins til fyrirtękja 28. febrśar 2006 nam 1.292 miljöršum, en til heimila 577 miljöršum.  50.316 fyrirtęki voru skrįš į landinu 31.12.2005 og 143.078 Ķslendingar į aldrinum 25 – 59 (fólk utan žessa ramma er ekki lķklegt til žess aš sękja um eša fį langtķmalįn).  Žessar tölur sżna aš skuldir fyrirtękja eru 25,7 miljónir į fyrirtęki og 4,0 miljónir į mann.

AnlysisMarch2006BGęti Hagstofan veitt greinargóšar upplżsingar um fjölda heimila ķ staš einstaklinga eftir heimilistegund yrši eftirleikurinn—aš nį fram skuldsetningu heimilanna—mun aušveldari.  Žvķ er žó ekki aš skipta frekar en hjį öšrum rķkisstofnunum.
 
 
2.  SKULDIR OG VELTA FYRIRTĘKJA Ķ BYGGINGARIŠNAŠI

Žegar taka į śt skuldsetningu atvinnugreina kemur fram ósamręmi ķ grunnum Sešlabanka (sem fylgir ekki ĶSAT atvinnugreinaflokkun) og Hagstofu.  Žetta gerir greiningarvinnu erfiša og dregur śr gegnsęi.  Žetta kemur žó ekki aš sök žegar veriš er aš skoša  byggingarstarfsemi og mannvirkjagerš.  Hlutfallslega hefur veriš mest aukning ķ śtlįnum til fyrirtękja ķ žessum geira og skyldi engan undra.  Samkeppnin viš Ķbśšalįnasjóš er bein įstęša žess aš žessi mikla aukning į sér staš.
 
AnlysisMarch2006CEins og sést į bęši grafi og töflu er byggingarišnašur aš fjįrmagna sig aš langmestum hluta į yfirdrįttarlįnum sem bera hęstu vexti.  Žessi félög eru auk žess meš stóran hluta skuldanna ķ gengisbundnum skuldabréfum sem gerir žau viškvęm fyrir sveiflum į gjaldeyrismarkaši.  Žar į ofan bętast viš verštryggšu lįnin sem mišast viš veršbólgu.  Śtlit er fyrir aš öll žessi lįn hękki verulega į nęstunni, m.a. vegna vaxtahękkana Sešlabanka, og fer žį alvarlegt įstand aš skapast į fasteignamarkaši.
 
AnlysisMarch2006DVelta félaga ķ byggingarišnaši 01.07.2005 - 31.10.2005 męlist 29,5 miljaršar, sem setur mįnašarveltu fyrirtękis ķ kringum 4,3 miljónir.  Sś upphęš er tęplega helmingur yfirdrįttarlįna sem bera hęstu vexti, svo spurningin er hvenęr žessi félög fara aš lenda ķ greišsluerfišleikum og žurfa į endurfjįrmögnun aš halda.
Bankarnir hafa fariš heldur óvarlega ķ lįnveitingar til fasteignakaupa og fyrirtękja tengdum fasteignamarkaši sem mun hrista hagkerfiš innan tķšar.  Veiking krónunnar og hękkun vaxta auk veršbólgu leišir til žess aš fasteignamarkašurinn kemst ķ uppnįm.
 
3.  SKULDSETNING HEIMILA

AnlysisMarch2006ETil žess aš nį fram skuldsetningu heimilanna žarf aš nį fram heildarfjölda heimila į landinu.  Hagstofan birtir žessar upplżsingar ekki beint, heldur veitir žess ķ staš upplżsingar um fjölda einstaklinga eftir heimilistegund.  Žetta er afar óžęgilegt og žarf aš laga.  Skv. Ķslandspósti, sem veitir mun betri upplżsingar um žennan mįlaflokk (enda um einkafyrirtęki aš ręša), eru 109.581 heimili į landinu.  Meš tengingu milli gagna Sešlabanka og Ķslandspósts kemur fram aš hvert heimili skuldar aš mešaltali einn Landscruiser jeppa.
 
AnlysisMarch2006FSett ķ samhengi viš tekjur eftir atvinnugreinum og atvinnužįtttöku kemur ķ ljós aš 61,5% landsmanna hefur innan viš 240 žśsund krónur ķ laun į mįnuši. Séu heildarśtlįn bankakerfisins til heimila 28. febśar 2006—577 miljaršar—dreift yfir 80%, 60%, og 40% heimila, mį sjį hvernig skuldsetning heimilis breytist.
 
AnlysisMarch2006GMeš bensķnlķtrann viš 120 krónur kostar 7.200 krónur aš fylla hefšbundinn bķl. (m.v. 60 lķtra bensķntank).  Hvernig gętu heimilin veriš aš fjįrmagna sig (hér žarf samhęfingu į gögnum Sešlabanka og Hagstofu)?  Žróun verštryggšra skuldabréfa stendur ķ bókstaflegri merkingu upp śr.  Aš öllum lķkindum eru 40-60% heimila skuldsett i botn.
 
4.  VĶTAHRINGUR AŠ MYNDAST
Žegar upplżsingar rķkisstofnana eru keyršar saman kemur fram mynd af hagkerfinu sem erfitt er aš sjį nema meš greiningartękjum sérsnišnum aš upplżsingavinnslu.  Meš žannig tękjabśnaši mį stilla upp lķkönum sem taka į įkvešnum žįttum innan hagkerfisins, sérstaklega samspili mismunandi žįtta į heildarmyndina.  Skv. undangenginni hagkerfisgreiningu er landiš komiš inn ķ  eftirfarandi vķtahring:

  • Vextir eru hękkašir žannig aš einstaklingar geta ekki stašiš viš afborganir af lįnum og žurfa aš minnka viš sig. Žetta veldur falli fasteignaveršs sem ķ svona litlu hagkerfi mun gerast hratt verša mikiš.  Eftir stendur fólk meš veršminni eignir og miklar skuldir.
  • Bankarnir eiga į hęttu sitja eftir meš afar kostnašarsama eign: ķbśšarhśsnęši.  Žar sem śtlįn gegn veši ķ fasteignum hefur skekkst ķ kjölfar lękkunar fasteignaveršs, lękkar veršmęti hlutabréfa bankanna vegna hękkunar afskriftareiknings śtlįna.  Bankarnir verša aš losa sig viš fasteignir til žess aš višhalda eigin lausafjįrstöšu og męta afborgunum eigin lįna.  Sala ķbśša fer undir markašsverš sem fellir fasteignaverš enn lengra nišur.
  • Byggingaverktakar fį ekki greitt vegna greišslustöšu lįntakenda (heimila) og lenda ķ vandręšum meš eigin afborganir lįna sem aš mestu leyti eru yfirdrįttarlįn į hęstu vöxtum.  Tvöföldun fyrirtękjafjölda ķ byggingarišnaši gengur aš einhverju leyti til baka og atvinnuleysi hefur fjallgöngu sķna meš įhrifum į ašra geira og žannig koll af kolli.
  • Upplausnarįstandiš og rżrnun fasteignamarkašar hefur įhrif į krónuna sem fellur enn frekar.  Sešlabankinn lķtur į neistana sem byrjašir eru aš glóa ķ sveršinum og įkvešur aš dęla bensķni yfir allt saman meš žvķ aš hękka vexti.  Hringurinn hefst į nżjan leik.
 
Žvķ mišur hafa tękifęrin sem įttu aš myndast žegar bankarnir voru einkavęddir lķtiš lįtiš į sér kręla.  Nżsköpun ķ landinu er įlķka aušveld og aš feršast berfęttur yfir hraunbreišu, og vķsa einkašilar og rķki hver į annan žegar kemur aš fjįrmögnun.  Bankarnir eru jafn stefnulausir og rķkiš og reyna aš blįsa sig upp meš žvķ aš ženja śt efnahagsreikningana į mešan žeir eru jafn ófęrir og stjórnvöld aš sjį afleišingar žess sem žeir eru aš gera.  Einkavęšingin hefur haft neikvęš įhrif į nżsköpun sérstaklega į sviši hugbśnašaržróunar.  Rķki og stórfyrirtęki (į ķslenskan męlikvarša) eru bęši sek um aš ženja śt eigin tölvudeildir į kostnaš hluthafa og almennings.
 
Einkavęšing bankanna hefur valdiš žvķ aš eignakešjur myndast žar sem fjįrmagn hleypur ķ hringi įn žess aš fara śt ķ atvinnulķfiš aš neinu rįši. Vęri rįšlegt aš skoša hvort bönkum (eša stęrstu eigendum banka) ętti aš vera óheimilt aš eiga rįšandi hlut ķ öšrum fyrirtękjum žar sem slķkt kallar į óešlilega višskiptahętti.  Innlendu bankarnir eru ekki aš hjįlpa fyrirtękjum og almenningi aš blómstra heldur hyggjast eignast allt sem hęgt er aš eignast, sem er einmitt žaš sem mun koma žeim um koll og draga hįlft hagkerfiš meš sér.  Rįšstefnur į borš viš 'First Iceland Business and Investment Roundtable' mun ekki styrkja gengiš žar sem enginn rįšstefnuhaldara hefur tękin til žess aš sjį hvert stefnir ķ raun og veru.  Žekking er mįttur, allt annaš įgiskanir.
 
5.  HVAŠ VELDUR ŽVĶ AŠ ŽESSI STAŠA ER KOMIN UPP?

Stjórnvöld hafa sżnt og sannaš aš žau eru ófęr um aš stjóra žessu landi skynsamlega.  Takmarkaš gegnsęi er ķ rķkisfjįrmįlum og er žar helst um aš kenna rķkisvęšingar ķ tölvutengdri starfsemi. Ķ stofnun og rekstri hins svokallaša Upplżsingasamfélags hefur rķkiš tekiš hreint fįrįnlega stefnu.  Gerš var fyrirspurn til Upplżsingasamfélagsins s.l. desember varšandi sundurlišun fjįrframlaga ķ upplżsingatengd verkefni.  Fyrsta svariš var aš engin leiš vęri aš framkvęma slķka śttekt.  Svo, žegar samstarfsmašur undirritašs tók upplżsingar saman śr Fjįrlögum, og sendi inn til stašfestingar var svar stjórnanda Upplżsingasamfélagsins oršrétt: "Ég hef ekki tök į žvķ aš fara yfir žetta."
 
AnlysisMarch2006HŽaš er ekki steinn yfir steini hvernig upplżsingamįlum er hįttaš innan rķkisgeirans, sem gerir žaš aš verkum aš erlendir ašilar treysta engu sem kemur frį žeim. Villur og ósamręmi mį finna ķ nįnast öllum gögnum. Ein stofnun birtir upplżsingar sem į engan hįtt samręmast öšrum.  Mį į einum staš taka śt mannfjölda og fyrirtękjaupplżsingar eftir póstnśmeri eša landshluta, en svo hęgt sé aš tengja žęr tölum annarra stofnana fer allt į annan endann žar sem uppsetningin er gerólķk.  Svo kemur žrišja stofnunin meš eigin uppsetningu sem vinnur ekki meš hinum tveimur.  Žaš er ekki skrżtiš aš stjórnvöld rįfi um eins og hauslaus hęna sem tżnt hefur eggjunum sķnum.
 
Yfirlżsingar stjórnvalda um stöšu hagkerfisins eru marklausar.  Žaš er enginn innan rķkisins meš heildarmyndina af hagkerfinu, heldur bauka stofnanir hver ķ sķnu horni og sóa óheyrilegum upphęšum ķ innri žróun į hugbśnašarlausnum meš mannarįšningum og kaupum į erlendum kerfum.  Allt į žetta sameiginlegt aš koma ķ veg fyrir aš heildarmynd nįist af hagkerfinu.  Stofnanir eru aš bęta viš sig mannskap ķ upplżsingadeildir ķ staš žess aš fį bśnaš sem gerir frekari mannarįšningar óžarfar.  Flestar stofnanir eru aš byggja upp kerfi meš žvķ aš beita tękni sem er į leišinni śt; engin žeirra mun ljśka žeirri žróun į nęstu įrum.
 
Réttast vęri aš einkavęša Hagstofuna og setja allt undir einn hatt.  Ķ höndum einkaašila mun nįst fram verulegur sparnašur, og skilvirkni aukast.  Efling hagkerfisins fylgir ķ kjölfariš sem og fullkomiš gegnsęi.

Höfundur

Snorri Hrafn Guðmundsson
Snorri Hrafn Guðmundsson
MBA í markaðsfræðum og greiningum frá Suffolk University, Boston (1997).

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband