Leita ķ fréttum mbl.is
Embla

Bloggfęrslur mįnašarins, maķ 2009

Višsnśningur mögulegur

Ég fę ekki betur séš en aš viš séum aš komast ķ gegnum žessa kreppu ef allir halda ró sinni og stjórnvöld tryggja aš fleiri gjaldžrot eigi sér ekki staš į fyrirtękjamarkaši. Viš megum hreinlega ekki viš žvķ.
 
report2006_02d.pngViš erum žegar komin ķ gegnum mesta veršbólgukśfinn hvaš varšar verštryggš lįn. Frį žvķ ķ september 2008 (sķšustu tölur Sešlabanka Ķslands) hafa verštryggš lįn lękkaš um 2,2%. Ķ nęsta mįnuši mį gera rįš fyrir aš lękkunin nemi 5,7% og eru afborganir žį komnar į svipaš stig og ķ janśar 2008.
 
Ašilar sem eru meš verštryggš lįn eru žvķ hvattir til žess aš leita allra leiša viš aš halda sér į floti og stjórnvöld hvött til žess aš ašstoš viš ašila ķ greišsluerfišleikum berist hratt og örugglega. Žaš žżšir ekki aš  velta hlutunum fyrir sér nśna; viš getum snśiš öllu dęminu viš sé brugšist viš hratt og örugglega. Grundvallarstefna: EKKI FLEIRI GJALDŽROT!
 
Lįn ķ erlendum gjaldmišlum er nęsta verkefni sem veriš er aš leysa. Stašan er žó öllu verri en ķ hinum lįnaflokknum en žó ekki eins slęm og fjölmišlar vilja vera lįta. Frį žvķ ķ september 2008 hafa žessi lįn hękkaš um ašeins 26,2% sem vissulega er hįtt en žó ekki óyfirstķganlegt grķpi stjórnvöld inn ķ sem ég hef fulla trś į.
 
report2006_03d_843243.pngEins og sést į grafi höfum viš komist ķ gegnum mesta höggiš, en krónan er aš sķga aftur ķ sama farveg og hśn var ķ žegar allt hrundi. Draga mį žį įlyktun annaš hrun sé ķ vęndum, en ekki mį gleyma aš hlutir geta gerst hratt svo lengi sem réttar įkvaršanir séu teknar og aš stjórnvöld žori aš taka įhęttu (sé įhętta ekki tekin getur allt fariš į hvolf sbr. oršatiltękiš 'Vogun vinnur, vogun tapar'). Viš erum žegar žekkt fyrir aš hafagert landiš aš vogunarsjóš; notum svipaš hugarfar viš aš keyra okkur śr kreppunni.
 
Žaš brįšvantar tiltrś į hagkerfiš vegna žess aš Ķslendingar eru aš leika eftir sömu leikreglum og miljónasamfélög. Žaš žżšir ekki aš haga seglum eftir žeirra vindi, heldur žarf aš haga žeim eftir okkar eigin. Žaš veršur aš stöšva gjaldžrotahrinuna af öllum mętti, žess vegna leysa inn fjįrmagn sem lęst er inni ķ żmsum sjóšum og lįta lķfeyrissjóšina koma inn til styrkingar atvinnulķfinu. Žaš er hvorki žeim, lķfeyrisžegum, né žjóšinni ķ hag aš žeir liggi į fjįrmagni žegar nżta mį žaš til žess aš snśa hagkerfinu viš. Vek athygli į aš erlendum eignum lķfeyrissjóšanna veršur aš verja innanlands eins og stašan er og ekki erlendis sbr. eftirfarandi (Sešlabanki Ķslands, staša lķfeyrissjóšanna febrśar 2009):
  • Innlendir veršbréfasjóšir:113 m.a. (55,4%)
  • Erlendir veršbréfasjóšir: 91 m.a. (44,6%)
  • Innlendir hlutabréfasjóšir: 5 m.a. (2,5%)
  • Innlendir hlutabréfasjóšir: 207 m.a. (97,5%)
  • Innlend hlutabréf: 26 m.a. (29,5%)
  • Erlend hlutabréf: 62 m.a. (70,5%)
Žetta gerir samtals:
 
Innlend veršbréf meš breytilegum tekjum: 144 m.a. (28,5%)
Erlend veršbréf meš breytilegum tekjum: 360 m.a. (71,5%)
 
report2006_05_843272.pngHvers vegna eru ķslenskir lķfeyrissjóšir aš efla atvinnulķf erlendis? Ég vil fį žessa 360 m.a. inn ķ ķslenskt atvinnulķf og nżta viš aš auka eigiš fé fyrirtękja ķ vandręšum. Upphęšin er ekki stór mišaš viš skuldsetningu fyrirtękja svo henni žarf aš rįšstafa rétt, en hśn dugar fyrir afborgunum lįna nęstu mįnuši hjį völdum félögum og getur hęgt eša jafnvel stöšvaš atvinnuleysi og oršiš hvati aš endurreisn atvinnuveganna. Fyrir žessa upphęš er hęgt aš gera įlver ķ Helguvķk eša į Bakka aš raunveruleika og snśa atvinnuleysisžróuninni viš į augabragši. Žaš eitt gerir aš verkum aš greišsluerfišleikar hverfa og tiltrś erlendra ašila į krónunni eykst. Hver hefur ekki trś į hagkerfi sem snżr sér śt žvķ aš vera verst stadda hagkerfi Evrópu yfir ķ žaš sem sigraši kreppuna fyrst? Žessi ašgerš er aš mķnu mati fljótasta leišin śt śr žessar kreppu, en til žess aš beita henni žarf kjark og įręšni.
 
Vil taka fram aš 360 m.a. jafngildir 31,6% af hreinni eign lķfeyrissjóšanna til greišslu lķfeyris, svo lķfeyrir mun skeršast tķmabundiš, en nś rķkir neyšarįstand sem žarf aš bregšast viš af alefli. Tekjuskeršing sjóšanna og žjóšarbśsins, sé gjaldžrotahrinunni leyft aš halda įfram, veršur talsvert meiri. Viš höfum hreinlega ekki efni į žvķ aš bķša.
 
Athugasemdir vel žegnar; lķfeyrissjóšakerfiš er ekki mķn deild, en fyrirtękjarekstur og neytendamarkašur eru žaš.
 
Ķtarlegri umfjöllun (į ensku aš vķsu): Turnaround is possible

mbl.is Hlutabréf lękkušu į Wall Street
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Loksins

Sent į višskiptarįšuneyti 21 Jan 2009:

"Ég er nokkuš uggandi vegna yfirvofandi yfirtöku bankanna į fyrirtękjum landsins vegna žess aš ég tel žeir gętu hugsanlega gengiš of hart fram.  Mér finnst rįšlegt aš Višskiptarįšuneytiš skipi fulltrśa til žess aš fylgjast grannt meš žeim mįlum og sé tengilišur į milli bankanna og stjórnvalda svo unnt sé aš samstilla ašgeršir og sjį til žess aš raunveruleg uppbygging eigi sér staš.

Žaš žarf aš endurskipuleggja allt hagkerfiš og fyrirtękin eru lykillinn aš žvķ."

 

Ég segi bara kominn tķmi til. Vona aš Višskiptarįšuneytiš hafi višbragšsįętlun tilbśna hvernig eigi aš framkvęma žetta. Žaš er hęgt aš bjarga ótal fyrirtękjum sé haft eftirlit meš starfshįttum bankanna og tryggja žannig įframhaldandi atvinnu. Žaš er ekki langt ķ žaš aš hagkerfiš taki aftur viš sér (nema til komi greišsluverkfall) og žį gengur ekki aš hafa nęr óstarfhęf fyrirtęki. Tel aš hęgt sé aš afstżra žrotum meš żmusm ašgeršum.


mbl.is Gęti žurft umbošsmann skuldara
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Hugleišiš nęsta skref vandlega

Eitt sem taka žarf til athugunar er hvaša įhrif žetta muni hafa.  Vissulega er įstandiš slęmt og įgętt ef hęgt vęri aš leysa žetta meš einföldum ašgeršum.  Žaš er žvķ mišur ekki hęgt.  Žegar śtlįnastofnun veitir lįn myndast skuld į móti (eša skuld er žegar til stašar sem svo er veitt lįn śt į sbr. innlįn og śtlįn).
 
Erlendu lįnin byggja į erlendri lįntöku, innlendu į sparifé; semsagt žaš er krafa į lįnastofnun į móti lįnveitingu. Sé hętt aš greiša af lįnum fer ķslenska bankakerfiš alfariš į hlišina og viš blasir allsherjarhrun. Žeir sem hafa ķ hyggju aš fara žessa leiš eru aš steypa öllum beint į hvolf, ęttingjum, vinum, samstarfsašilum, afkomendum o.s.frv. Žetta er hęttulegasta ašgerš sem hęgt er aš fara ķ og séu afleišingar hennar bornar saman viš įstandiš nś mį nśverandi stöšu viš góšęri.
 
Ég ętla ekkert aš skafa utan af hlutunum, mįliš er of hęttulegt:
 
Hugsanlegar afleišingar
  • Sparnašur sparifjįreigenda glatast eša ...
  • ... įbyrgš rķkisins setur rķkissjóš į hlišina.
  • Lįnalķnur lokast alveg.
  • Fyrirtęki kollsteypast.
  • Atvinnuleysi rżkur upp.
  • Krónan fer ķ frjįlst fall.
  • Óšaveršbólga heldur innreiš sķna.
  • Fasteignaverš hrynur nišur ķ ekkert.
 
Ašrar afleišingar eru žęr aš ķmynd Ķslands veršur hręšileg sem eyšileggur framtķšar uppbyggingu og gerir aš verkum aš slęmt er aš vera Ķslendingur. Traust į landi og žjóš fer nišur ķ ekkert.
 
Fari svo aš takist aš koma ķ veg fyrir ofangreindar afleišingar, žį er afar lķklegt aš žeir sem geta greitt greitt af lįnum en gera žaš ekki lendi ķ verulegum erfišleikum žegar hagkerfiš réttir aftur śr sér. Žessir ašilar muni ekki geta:
 
  • fengiš greišslukort
  • fengiš lįn eša fyrirgreišslur
  • eignast fasteignir
  • stofnaš fyrirtęki
 
Framtķšarhorfunar verša žvķ fremur dökkar.  Auk žess mun žetta setja takmarkanir į atvinnutękifęri erlendis žar sem t.a.m. Kaninn tekur hart į žessum hlutum:
 
Sżnishorn af rįšningarsamningi
"Federal, state and self-regulatory organizations require that background checks be conducted in the financial services (i.e., securities, futures, foreign currencies) industry to determine whether or not an individual is statutorily disqualified to work in the financial services industry."
 
"Within the past 10 years, have you made a compromise with creditors, filed a bankruptcy petition or been the subject of an involuntary bankruptcy petition?"
 
Mér sżnist greišsluverkfall vera skammsżn ašgerš sem fyrst og fremst muni bitna į žįtttakendum. Hagkerfiš mun rétta śr sér aftur (nema fjįrmįlakerfiš hrynji alveg ķ kjölfariš) og ašilar sem taka žįtt ķ žessari ašgerš geta komiš sér ķ verri stöšu en ķ dag. Sé til tķmi aš bķta į jaxlinn og berjast fyrir framtķšinni žį er žaš nśna.  Žetta į ekki viš um žį sem geta ekki greitt lengur; ašeins žį sem geta žaš en neita. Žaš er grundvallarmunur į žessu tvennu.  Hugleišiš žvķ nęsta skref vandlega.

mbl.is Margir ķhuga greišsluverkfall
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Eignarhald innheimtufélaga

Skv. uppgjöri Landsbankans 2Q 2008 į bankinn 33,3% ķ Intrum. Nęr vęri aš kanna hvort slķkt eignarhald sé enn til stašar.
 
Milliuppgjör 2008, bls. 32, Kafli 19: Investment in associates
 
Uppgjör hinna bankanna gefur slķkt ekki til kynna žó mig gruni sterklega aš žeir séu į bakviš žau.
 
Žetta gerir aš verkum aš bankinn getur afskrifaš lįn en samt sem įšur innheimt žaš aš višbęttum innheimtukostnaši.  Ég rįšlegg fólki aš kynna sér fyrningarreglur og hvernig kröfur eru endurnżjašar. Žaš er hęgt aš endurvekja dauša kröfu meš einu sķmtali, žess vegna "Ekki gera ekki neitt" slagoršiš. Ef žś gerir ekki neitt er hugsanlegt aš krafan falli nišur. Ég męli hvorki meš einu né öšru; ašeins aš fólk takist į viš žetta meš žvķ aš hafa samband viš lögfręšinga og lįta žį um mįliš.
 
Aš flżja skuldir er sķšasta śrręši; samt, geri žaš nęgilega margir er kominn 'critical mass' sem öršugt getur reynst aš eiga viš žar sem hann getur vel oršiš aš stjórnmįlaafli og gerbreytt stöšu mįla.

mbl.is Flestir geta stašiš ķ skilum
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Er veršbólga ómarktęk?

"Miklu alvarlegra er žó aš nefndin vinnur eftir röngum upplżsingum um veršbólguna,“ segir ķ Vķsbendingu. Ķ rökstušningi nefndarinnar sé mišaš viš tólf mįnaša veršbólgu aftur ķ tķmann ķ staš žess aš miša viš veršbólguna eins og hśn er ķ dag. Skautaš sé yfir žį stašreynd, eins og hśn skipti engu, aš vķsitala neysluverš lękkaši ķ mars. Hlutverk nefndarinnar sé ekki aš taka saman sögulegar upplżsingar heldur taka vaxtaįkvöršun sem geti haft afgerandi įhrif į žróun efnahagslķfsins um langa framtķš."
 
Man einhver žegar athugasemdir voru geršar varšandi veršlagsmęlingar?  Žį fól žįverandi višskiptarįšherra Neytendastofu og Hagstofu aš lagfęra įstandiš.  Hęgt er aš vera meš hlaupandi vķsitölu sem tekur miš af magntölum, en slķkt gerir körfur Hagstofunnar óžarfar. Eftir fund meš Neytendastofu var mįliš kęft og engin frekari višbrögš žašan žrįtt fyrir ķtrekašar tilraunir aš nį tali af forsvarsmönnum Neytendastofu.
 
Sent į Neytendastofu 18.9.2007 (śtdrįttur)
[Žessi ašferšarfręši] gerir Neytendastofu kleift aš hafa hlaupandi veršlagsvķsitölu auk žess sem lķkön byggš į grunnupplżsingum uppfęrast ķ rauntķma.  Mešalgildi vöruveršs reiknast sjįlfkrafa um leiš og nżjar upplżsingar berast, sem veitir ekki ašeins dagsverš heldur veršsveiflu innan dags.  Nįkvęmni rauntķmamęlinga į veršlagi er mun meiri en sé ašeins tekiš tillit til dagsstöšu.
 
Samtök atvinnulķfsins tóku betur ķ žetta, en verkefniš var žvķ mišur ekki į žeirra könnu, ellegar vęrum viš hugsanlega ķ dag meš rauntķma veršlagsmęlingu. Žegar ekkert gekk aš nį tali af Neytendastofu var haft beint samband viš višskiptarįšherra (sem vitaš var aš yrši tilgangslaust):
 
Sent į višskiptarįherra 5.11.2007
"Neytendastofu [var] į fundi 23. įgśst kl. 13:30 [kynnt] tęknilega śtfęrslu į rafręnum neysluveršskönnunum.  Sķšan hefur ekki heyrst neitt frį Neytendastofu, žrįtt fyrir ķtrekuš skilaboš."
 
Ekki sinnt frekar en endranęr. Hvaša įhrif hefur žetta į skuldsett heimili og fyrirtęki?  Jś, hęrri afborganir sem eiga ekki rétt į sér žar sem veršbólga er lęgri en Hagstofan segir.  Įstęša: magntölur (semsagt breytingar ķ kauphegšun) koma ekki inn.  Svo ašilar sem eiga sök į afborgunum ykkar eru:
 
  • Hagstofa Ķslands
  • Višskiptarįšuneytiš
  • Neytendastofa
 
Ég get ekki bešiš eftir aš opnaš verši fyrir persónukjör.  Er alvarlega aš velta fyrir mér aš stķga fram og sjį til žess aš hreinsaš verši śt śr bęši opinberum stofnunum og fjįrmįlafyrirtękjum. Ķ dag eru Ķslendingar aš greiša of hįar afborganir af lįnum eingöngu vegna žess aš ašilar sem starfa eiga fyrir fólkiš gera žaš ekki.  Ég tel aš veršbólga sé allt aš žvķ 5% lęgri en karfa Hagstofunnar segir til um og er žaš varlega įętlaš. Rauntķmamęling meš samtengingu kassakerfa gerir eftirfarandi óžarft meš öllu:
 
Žessi ašferšarfręši var įgęt įšur en hįhrašanet komu til sögunnar og er fullkomlega śrelt.
 
Aftur śrelt ašferšarfręši.  Var ekki veriš aš tala um aš draga saman ķ rķkisśtgjöldum?  Besta leišin til žess er aš uppfęra tęknistig stofnana sem sjį um svona rannsóknir. Vek athygli į aš rannsóknin var gerš fyrir 2007 - tveimur įrum fyrir hrun - en gefin śt 10. desember 2008! Tilvitnun śr žessu skjali:
 
"Megintilgangur rannsóknar į śtgjöldum heimilanna er aš afla upplżsinga sem notašar eru til aš śtbśa śtgjaldagrunn fyrir vķsitölu neysluveršs. Neysluveršsvķsitalan hefur mikla žżšingu ķ efnahagslķfinu. Hśn er helsti męlikvarši į veršbólgu og er notuš til aš reikna śt kaupmįtt o.fl. Hśn er auk žess notuš til aš verštryggja fjįrskuldbindingar. Śtgjaldasafniš sem vķsitalan nęr yfir tekur til žeirra śtgjalda sem snerta heimilisrekstur og daglegt lķf fólks. Til žess aš meta įhrif einstakra veršbreytinga į hękkun vķsitölunnar žarf upplżsingar um hve mikiš vęgi hver vara og žjónusta hefur ķ śtgjöldum heimilanna. Žęr upplżsingar fįst śr rannsókn į śtgjöldum heimilanna. Nišurstöšurnar eru einnig notašar viš önnur verkefni svo sem hag- og markašsrannsóknir."
 
Mesta furša aš Hagstofan skuli ekki nota hamar og meitil eins og gert var ķ denn. Skv. skjalinu eyšir mešalheimili 725.000 ķ feršalög og flutninga, 558.000 ķ tómstundir og menningu, og 209.000 ķ fatnaš.  Žessar tölur eru notašar viš veršbólgumęlinguna sem er alveg śt af kortinu.
 
VNV eins og hśn er męld ķ dag er žvķ ómarktęk žar sem hśn tekur ekki inn neyslumynsturbreytingu um leiš og hśn į sér staš.  Ef fólk vill stunda frišsamleg mótmęli einhversstašar, žį męli ég meš Borgartśni 21a.  Hagstofan stušlar aš žvķ aš heimili og fyrirtęki eru aš fara ķ žrot žvķ hśn vinnur of hęgt og žverskallast viš aš koma sér ķ nśtķmann.

mbl.is Ófagleg įkvöršun um vexti
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Höfundur

Snorri Hrafn Guðmundsson
Snorri Hrafn Guðmundsson
MBA í markaðsfræðum og greiningum frá Suffolk University, Boston (1997).

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband