Leita ķ fréttum mbl.is
Embla

Višsnśningur mögulegur

Ég fę ekki betur séš en aš viš séum aš komast ķ gegnum žessa kreppu ef allir halda ró sinni og stjórnvöld tryggja aš fleiri gjaldžrot eigi sér ekki staš į fyrirtękjamarkaši. Viš megum hreinlega ekki viš žvķ.
 
report2006_02d.pngViš erum žegar komin ķ gegnum mesta veršbólgukśfinn hvaš varšar verštryggš lįn. Frį žvķ ķ september 2008 (sķšustu tölur Sešlabanka Ķslands) hafa verštryggš lįn lękkaš um 2,2%. Ķ nęsta mįnuši mį gera rįš fyrir aš lękkunin nemi 5,7% og eru afborganir žį komnar į svipaš stig og ķ janśar 2008.
 
Ašilar sem eru meš verštryggš lįn eru žvķ hvattir til žess aš leita allra leiša viš aš halda sér į floti og stjórnvöld hvött til žess aš ašstoš viš ašila ķ greišsluerfišleikum berist hratt og örugglega. Žaš žżšir ekki aš  velta hlutunum fyrir sér nśna; viš getum snśiš öllu dęminu viš sé brugšist viš hratt og örugglega. Grundvallarstefna: EKKI FLEIRI GJALDŽROT!
 
Lįn ķ erlendum gjaldmišlum er nęsta verkefni sem veriš er aš leysa. Stašan er žó öllu verri en ķ hinum lįnaflokknum en žó ekki eins slęm og fjölmišlar vilja vera lįta. Frį žvķ ķ september 2008 hafa žessi lįn hękkaš um ašeins 26,2% sem vissulega er hįtt en žó ekki óyfirstķganlegt grķpi stjórnvöld inn ķ sem ég hef fulla trś į.
 
report2006_03d_843243.pngEins og sést į grafi höfum viš komist ķ gegnum mesta höggiš, en krónan er aš sķga aftur ķ sama farveg og hśn var ķ žegar allt hrundi. Draga mį žį įlyktun annaš hrun sé ķ vęndum, en ekki mį gleyma aš hlutir geta gerst hratt svo lengi sem réttar įkvaršanir séu teknar og aš stjórnvöld žori aš taka įhęttu (sé įhętta ekki tekin getur allt fariš į hvolf sbr. oršatiltękiš 'Vogun vinnur, vogun tapar'). Viš erum žegar žekkt fyrir aš hafagert landiš aš vogunarsjóš; notum svipaš hugarfar viš aš keyra okkur śr kreppunni.
 
Žaš brįšvantar tiltrś į hagkerfiš vegna žess aš Ķslendingar eru aš leika eftir sömu leikreglum og miljónasamfélög. Žaš žżšir ekki aš haga seglum eftir žeirra vindi, heldur žarf aš haga žeim eftir okkar eigin. Žaš veršur aš stöšva gjaldžrotahrinuna af öllum mętti, žess vegna leysa inn fjįrmagn sem lęst er inni ķ żmsum sjóšum og lįta lķfeyrissjóšina koma inn til styrkingar atvinnulķfinu. Žaš er hvorki žeim, lķfeyrisžegum, né žjóšinni ķ hag aš žeir liggi į fjįrmagni žegar nżta mį žaš til žess aš snśa hagkerfinu viš. Vek athygli į aš erlendum eignum lķfeyrissjóšanna veršur aš verja innanlands eins og stašan er og ekki erlendis sbr. eftirfarandi (Sešlabanki Ķslands, staša lķfeyrissjóšanna febrśar 2009):
  • Innlendir veršbréfasjóšir:113 m.a. (55,4%)
  • Erlendir veršbréfasjóšir: 91 m.a. (44,6%)
  • Innlendir hlutabréfasjóšir: 5 m.a. (2,5%)
  • Innlendir hlutabréfasjóšir: 207 m.a. (97,5%)
  • Innlend hlutabréf: 26 m.a. (29,5%)
  • Erlend hlutabréf: 62 m.a. (70,5%)
Žetta gerir samtals:
 
Innlend veršbréf meš breytilegum tekjum: 144 m.a. (28,5%)
Erlend veršbréf meš breytilegum tekjum: 360 m.a. (71,5%)
 
report2006_05_843272.pngHvers vegna eru ķslenskir lķfeyrissjóšir aš efla atvinnulķf erlendis? Ég vil fį žessa 360 m.a. inn ķ ķslenskt atvinnulķf og nżta viš aš auka eigiš fé fyrirtękja ķ vandręšum. Upphęšin er ekki stór mišaš viš skuldsetningu fyrirtękja svo henni žarf aš rįšstafa rétt, en hśn dugar fyrir afborgunum lįna nęstu mįnuši hjį völdum félögum og getur hęgt eša jafnvel stöšvaš atvinnuleysi og oršiš hvati aš endurreisn atvinnuveganna. Fyrir žessa upphęš er hęgt aš gera įlver ķ Helguvķk eša į Bakka aš raunveruleika og snśa atvinnuleysisžróuninni viš į augabragši. Žaš eitt gerir aš verkum aš greišsluerfišleikar hverfa og tiltrś erlendra ašila į krónunni eykst. Hver hefur ekki trś į hagkerfi sem snżr sér śt žvķ aš vera verst stadda hagkerfi Evrópu yfir ķ žaš sem sigraši kreppuna fyrst? Žessi ašgerš er aš mķnu mati fljótasta leišin śt śr žessar kreppu, en til žess aš beita henni žarf kjark og įręšni.
 
Vil taka fram aš 360 m.a. jafngildir 31,6% af hreinni eign lķfeyrissjóšanna til greišslu lķfeyris, svo lķfeyrir mun skeršast tķmabundiš, en nś rķkir neyšarįstand sem žarf aš bregšast viš af alefli. Tekjuskeršing sjóšanna og žjóšarbśsins, sé gjaldžrotahrinunni leyft aš halda įfram, veršur talsvert meiri. Viš höfum hreinlega ekki efni į žvķ aš bķša.
 
Athugasemdir vel žegnar; lķfeyrissjóšakerfiš er ekki mķn deild, en fyrirtękjarekstur og neytendamarkašur eru žaš.
 
Ķtarlegri umfjöllun (į ensku aš vķsu): Turnaround is possible

mbl.is Hlutabréf lękkušu į Wall Street
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Kristjįn Torfi Einarsson

Mjög athyglisveršar tillögur. Į einhverjum tķmapunkti verša lķfeyrissjóširnir sjįlfsagt notašir til žess koma hjólunum af staš į nż. Ég er hjartanlega sammįla žér um "bregšast žurfi viš hratt og örugglega" og aš "leita verši allra leiša". Sérstaklega er ég žó sammįla žvķ aš ekki sé lengur hęgt aš treysta į stöšlušu handbókina um efnahagsmįl - hefbundu leikreglurnar eiga lengur viš. 

Ekkert af žessu er "mķn deild," en hér eru nokkrar spurningar og punktar. 

žś segir:  Ég vil fį žessa 360 m.a. inn ķ ķslenskt atvinnulķf og nżta viš aš auka eigiš fé fyrirtękja ķ vandręšum. Upphęšin er ekki stór mišaš viš skuldsetningu fyrirtękja svo henni žarf aš rįšstafa rétt, en hśn dugar fyrir afborgunum lįna nęstu mįnuši hjį völdum félögum og getur hęgt eša jafnvel stöšvaš atvinnuleysi og oršiš hvati aš endurreisn atvinnuveganna.

1) Vegna grķšarlegra skulda fyrirtękja er ekki hętt viš aš veriš sé aš henta sparnaši almennings ķ botnlausan pytt, eingöngu til žessa fresta žvķ óumflżjanlega? 

2) Eins og žś bendur į žarf aš handvelja fyrirtękin sem myndu njóta fyrirgreišslunnar, en bķšur žetta lķka ekki hęttunni heim? Traust til stjórnmįlamana er ekki beint mikiš žessa stundina - kannski ekki af įstęšulausu - og žetta gęti żtt undir frekara vantraust. Er žeim treystandi til žessa velja rétt?  

Žś stingur upp į aš grundvallarstefna verši: Ekki fleiri gjaldžrot. 

Ég hef nokkrar efasemdir um aš žetta sé góš regla. Žvert į móti gęti veriš vęnlegra aš rįšast hratt og örugglega ķ žaš aš gera fyrirtękin upp og breyta um eignarhald. Grundvallarstefnan hingaš til hefur veriš aš "laša erlend fjįrmagn til landsins" (eins skrķtiš og žaš nś er) en į žennan hįtt gętum viš fengiš erlenda fjįrfesta til žessa aš koma beint aš atvinnulķfinu ķ gegnum eignarhaldi (ķ staš žess aš kaupa bara ķslensk skuldabréf).

Vandamįliš er, eins og žś bendir į, skuldir fyrirtękja ķ erlendri mynt, en žetta žżšir aš viš höfum ekki tękin (getum t.d. ekki prentaš evrur) til aš bregšast viš vandanum. Žar af leišandi er best aš fara liquidation-leišina žegar kemur aš fyrirtękjunum, en breyta samhliša hinni mjög svo ómannśšlegu og óhagkvęmu gjaldžrotalöggjöf svo žetta geti gengiš eins hratt og sįrsaukalaust fyrir sig og hęgt er. 

Eigendur og stjórnendur ķslenskra fyrirtękja hafa stašiš sig ferlega illa og eiga žvķ tęplega skiliš aš sparnaši almennings verši sóaš til žess aš halda žeim į floti. Freisti-vandinn eša moral hazard hefur veriš hluti af ķslensku atvinnulķfi of lengi og kominn tķmi til žess aš skera į hnśtinn.

Ķ staš žess aš hlaupa undir bagga meš ofurskuldsettum fyrirtękjum ęttu ašgerširnar og fjįrmunir lķfeyrissjóšanna aš beinast aš žvķ aš endurskipuleggja skuldir almennings. Nęr allar ķslenskar hagtölur (skuldir žjóšarbśsins, višskiptajöfnušur og gengisskrįning) voru komnar langt śt fyrir allan žjófabįlk ķ samanburši viš önnur rķki. Eina undartekningin voru fjįrmįl heimilanna; Žótt skuldir mišaš rįstöfunartekjur hafi vissulega veriš hįar 2007 žį voru žęr ķ samręmi viš t.d. BNA, Bretland og Danmörku. 

Ólķkt fyrirtękjunum eru skuldir heimilanna ekki ķ erlendri mynt (ašeins um 10% aš mig minnir). Verštryggingin reyndist hins vegar jafn hęttuleg og erlend lįnin og žvķ eru ašstęšur hér svipašar og ķ Austur Evrópu žar sem hśsnęšisbólan var drifin įfram meš lįnum ķ evrum og svissneskum frönkum. En verštryggingin er ķ ķslenskum krónum žannig viš höfum öll tękin til žess aš endurskipuleggja skuldirnar og aš žvķ leyti erum viš betur stödd en Austur Evrópa.

Skuldlķtill almenningur gefur von um aš eftirspurnin ķ hagkerfinu haldist uppi - einkaneysla stendur fyrir meira en helming landsframleišslunnar. Žaš er til lķtils aš dęla peningum ķ fyrirtęki ef rekstrargrundvöllur žeirra er horfinn. 

Grundvallaratriši ķ heilbrigšum fjįrmįlum fyrirtękja og heimila er aš tekjur og gjöld séu ķ sömu mynt. Verštrygging brżtur žessa reglu og į žvķ aš afnema tafarlaust og leišrétta aftur ķ tķmann.  Auk žess er ég sammįla žér um aš krónan geti tekiš ašra dżfu, og žaš er augljóst aš heimilin žola ekki frekari gengis-veršbętur ofan į herlegheitin.

Aš lokum er meiri sanngirni fólgin ķ žessari leiš; žaš var ekki heimilareksturinn sem keyrši okkur um koll heldur óįbyrgur fyrirtękjarekstur, sérstaklega ķ fjįrmįlažjónustu. Ef vandręšin halda įfram aš versna erlendis - sem er lķklegra en ekki - žį gęti mesta hęttan stafaš af  félagslegri upplausn en ekki ljótum efnahagsreikningum. 

bestu kvešjur

Kristjįn Torfi Einarsson, 6.5.2009 kl. 16:30

2 identicon

Afnįm Verštryggingar gerir žaš sama

Afnįm verštryggingar er sama og afnįm kreppu

En aušvaldiš og rįšamenn vilja okkur -öllum illt

Rįšamenn vilja aš skuldarar verši įfram skuldarar og žręlar

Kvešja

Ęsir 6.5.2009 kl. 17:55

3 Smįmynd: Snorri Hrafn Gušmundsson

Verštrygging er śrelt fyrirkomulag, sammįla žar; veldur tvöföldu höggi į lįntakendur.

Kristjįn, žį er aš svara žessum įgętu spurningum:

1) Vegna grķšarlegra skulda fyrirtękja er ekki hętt viš aš veriš sé aš henta sparnaši almennings ķ botnlausan pytt, eingöngu til žessa fresta žvķ óumflżjanlega?

Ekki sé mįlum stżrt viturlega s.s. aš fyrirtęki skuldbindi sig aš rįša til sķn starfsfólk ķ hlutfalli viš aukningu eigin fjįr. Žarna kemur inn mikilvęgi žess aš dreifa fé rétt į milli félaga svo hęgt sé aš gangsetja višskipti žeirra į milli. Rįšningar auka svo sparnaš og neyslu, sem kemur hjólunum aftur af staš. Viš erum aš lķta ķ žann botnlausa pytt aš allt frjósi fast, aš veršmęti rżrni frekar og višskiptakešjur (ekki eignarhaldskešjur heldur A skiptir viš B sem skiptir viš C etc) slitni. Žaš tekur tķma aš byggja upp višskiptanet og betra aš tryggja aš hęgt sé aš halda žeim viš.

2) Eins og žś bendur į žarf aš handvelja fyrirtękin sem myndu njóta fyrirgreišslunnar, en bķšur žetta lķka ekki hęttunni heim? Traust til stjórnmįlamana er ekki beint mikiš žessa stundina - kannski ekki af įstęšulausu - og žetta gęti żtt undir frekara vantraust. Er žeim treystandi til žessa velja rétt?

Žetta bżšur einmitt hęttunni heim sé žetta ekki rétt śtfęrt. Hęgt er aš setja viss skilyrši s.s. sömu eigendur megi ekki vera į bakviš tvö fyrirtęki sem fį aukiš eigiš fé, sé félag ķ einni grein styrkt er amk. 1 - 2 önnur styrkt ķ réttu hlutfalli. Vissulega hafa sum fyrirtęki veriš skuldsett svo grķšarlega aš žaš er ekki hęgt aš bjarga žeim. Stjórnmįlamenn munu ekki hafa nein įhrif į hvaša fyrirtęki verša fyrir valinu, heldur stjórnir viškomandi lķfeyrissjóša. Žannig mun VR efla félög innan verslunar og žjónustu o.s.frv. rétt eins og gerist ķ dag. Skilyršin žurfa žó aš vera mjög skżr og žurfa lykilašilar aš koma aš slķku s.s. Landssamtök lķfeyrissjóša, Samtök Atvinnulķfsins, ASĶ, Vinnumįlastofnun o.s.frv.

"Ég hef nokkrar efasemdir um aš [Ekki fleiri gjaldžrot] sé góš regla. Žvert į móti gęti veriš vęnlegra aš rįšast hratt og örugglega ķ žaš aš gera fyrirtękin upp og breyta um eignarhald. Grundvallarstefnan hingaš til hefur veriš aš "laša erlend fjįrmagn til landsins" (eins skrķtiš og žaš nś er) en į žennan hįtt gętum viš fengiš erlenda fjįrfesta til žessa aš koma beint aš atvinnulķfinu ķ gegnum eignarhaldi (ķ staš žess aš kaupa bara ķslensk skuldabréf)."

Erlendir ašilar hafa takmarkašan įhuga į smęrri félögum (og geta hreinlega rifiš allt fjįrmagn śt śr žeim og flutt śr landi um leiš og gjaldeyrishöft hverfa sem yrši enn eitt höggiš), en žaš eru žau sem ég hef ķ huga fyrst og fremst varšandi žessar ašgeršir. Gjaldžrot eykur atvinnuleysi og ž.a.l. žrżsting į tekjutryggingarsjóš auk žess sem lķfeyrissjóšir rżrna og skattheimta dregst saman. Gjaldžrot leiša beint til dżpkunar kreppuįstands og verši ekki brugšist viš įšur en krónan gefur aftur eftir žį getur žaš įstand sem viš bśum viš ķ dag versnaš til muna og jafnvel fest sig ķ sessi. Segjum svo aš krónan falli um 50% į fįeinum dögum; žaš sem gerist er aš veršbólga flżgur aftur upp og žį hefst enn stęrri gjaldžrotahrina. Vandamįliš nśna er markašstengt; aš virkja aftur višskiptanetin og koma neyslu aftur af staš. Žaš er framkvęmanlegt eins og er, en sį gluggi getur lokast hvenęr sem er.

"Eigendur og stjórnendur ķslenskra fyrirtękja hafa stašiš sig ferlega illa og eiga žvķ tęplega skiliš aš sparnaši almennings verši sóaš til žess aš halda žeim į floti. Freisti-vandinn eša moral hazard hefur veriš hluti af ķslensku atvinnulķfi of lengi og kominn tķmi til žess aš skera į hnśtinn."

Žarna er ég aš miklu leyti sammįla. Žaš hefur ekki fariš mikiš fyrir langtķmaįętlunum žó undantekningar séu į žvķ. Sé eigiš fé félags aukiš meš žvķ móti sem ég velti upp er alls ekki śr vegi aš skipta um stjórn. Sé um smęrra félag aš ręša mį vel setja inn annan framkvęmdastjóra, enda er stjórnun lķtilla félaga oft verulega įbótavant hvaš varšar stjórnunarkunnįttu. Eitt af skilyršum eiginfjįraukningar gęti veriš aš miša aš skrįningu į Kauphöllina, sem žarf fleiri félög žar inn. Sś leiš eykur jafnframt veltu hjį endurskošendafyrirtękjum sem finna fyrir samdręttinum vegna minnkandi markašar.

"Ķ staš žess aš hlaupa undir bagga meš ofurskuldsettum fyrirtękjum ęttu ašgerširnar og fjįrmunir lķfeyrissjóšanna aš beinast aš žvķ aš endurskipuleggja skuldir almennings. Nęr allar ķslenskar hagtölur (skuldir žjóšarbśsins, višskiptajöfnušur og gengisskrįning) voru komnar langt śt fyrir allan žjófabįlk ķ samanburši viš önnur rķki. Eina undartekningin voru fjįrmįl heimilanna; Žótt skuldir mišaš rįstöfunartekjur hafi vissulega veriš hįar 2007 žį voru žęr ķ samręmi viš t.d. BNA, Bretland og Danmörku."

Eins og ég lķt į dęmiš žį er besta leišin til hjįlpar heimilum aš efla fyrirtękin sem fyrir eru. Ég hef lengi talaš fyrir nżsköpun, en nżsköpun viš žessar ašstęšur gengur ekki upp - žaš tekur of langan tķma aš byggja nżsköpunarfyrirtęki upp og brżnna aš setja fé ķ ašra farvegi. Mér sżnist žś vera aš einblķna į fyrirtęki į borš viš Eimskip og lķk fyrirtęki sem voru undir hęl śtrįsavķkinganna. Ég nįnast śtiloka žau žar sem flest eru of skuldsett til žess aš žeim verši bjargaš, enda voru žau notuš viš aš bśa til gerviveršmęti. Žau eru žó žaš stór aš žar geta erlendir ašilar séš sér leik į borši aš koma inn. Félög sem ég einblķni hvaš mest į eru žau sem skapaš geta fasta atvinnu til frambśšar. Aukin skattheimta, stašgreišsla og śtsvar vegna aukinnar veltu veitir rķki og sveitarfélögum svigrśm til žess aš rįšast ķ framkvęmdir sem styrkir stoširnar enn frekar. Fyrirtękin komast yfir hjallann og įšur en langt um lķšur geta lķfeyrissjóširnir kippt sķnum hluta aftur śt. Tek fram aš ég sett žetta fram į einfaldan hįtt; framkvęmdin kallar į skipulagningu sem jašrar viš byggingu Kįrahnjśkavirkjunar.

"Ólķkt fyrirtękjunum eru skuldir heimilanna ekki ķ erlendri mynt (ašeins um 10% aš mig minnir). Verštryggingin reyndist hins vegar jafn hęttuleg og erlend lįnin og žvķ eru ašstęšur hér svipašar og ķ Austur Evrópu žar sem hśsnęšisbólan var drifin įfram meš lįnum ķ evrum og svissneskum frönkum. En verštryggingin er ķ ķslenskum krónum žannig viš höfum öll tękin til žess aš endurskipuleggja skuldirnar og aš žvķ leyti erum viš betur stödd en Austur Evrópa."

Skv. SĶ september 2008 (Śtlįnatafla) voru heildarskuldir heimilanna 1.030 m.a. og fyrirtękja 1.985 m.a. Af žvķ voru gengisbundin skuldabréf heimilanna 271 m.a. (26,4%) og fyrirtękjanna 1.439 m.a. (72,5%). Mįliš meš A-Evrópu er aš žar eru neytendamarkašir nęgilega stórir til žess aš byggjast sjįlfkrafa upp aftur (Eurostat Population) žó žaš geti tekiš sinn tķma sérstaklega mišaš viš hvernig skuldasamsetningu var hįttaš. Verštryggingin hér bżšur hęttunni heim aš lįn geti rokiš upp śr öllu valdi į augabragši. Vissulega geta žau lękkaš, en krónan hękkar aldrei jafn hratt og hśn lękkar žar sem aušveldara er aš missa traust en vinna sér žaš inn og į žvķ byggja öll sambönd. Ašilar į fjįrmįlamarkaši geta žvķ ekki ašeins tekiš stöšu gegn krónunni, heldur einnig lįntakendum. Žaš dugar aš fella krónuna til žess aš heimilin fari ķ žrot.

"Skuldlķtill almenningur gefur von um aš eftirspurnin ķ hagkerfinu haldist uppi - einkaneysla stendur fyrir meira en helming landsframleišslunnar. Žaš er til lķtils aš dęla peningum ķ fyrirtęki ef rekstrargrundvöllur žeirra er horfinn."

Rétt, einkaneysla nam 54,2% af VLF 2008. Smį reiknidęmi (er ekki aš reikna neitt śt heldur ašeins aš henda inn tölum):

1. Heimili er meš 20 miljón króna lįn og er mįnašarleg afborgun 200 žśsund. Į heimilinu rķkir 100% atvinnuleysi og rįšstöfunarfé er 150 žśsund. Heimiliš er ķ žroti.

2. Lįn er lękkaš ķ 15 milj. og mįnašarleg afborgun fer ķ 150 žśsund. Heimiliš er samt sem įšur ķ gjaldžroti.

3. Lįn er ekki lękkaš en atvinna aukin žannig aš atvinnuleysi fer ķ 50% og rįšstöfunarfé ķ 300 žśsund. Heimiliš heldur eftir 100 žśsund į mįnuši og er ekki ķ gjaldžroti žó halda žurfi vel į spilunum.

4. Atvinna er aftur aukin žannig aš atvinnuleysi fer ķ 0% og rįšstöfunarfé ķ 600 žśsund. Heimiliš heldur eftir 400 žśsund į mįnuši og getur aftur leyft sér żmislegt.

Žaš er leiš 4 sem ég vil fara og tel aš sé hęgt sé gripiš til ašgerša strax.

"Grundvallaratriši ķ heilbrigšum fjįrmįlum fyrirtękja og heimila er aš tekjur og gjöld séu ķ sömu mynt. Verštrygging brżtur žessa reglu og į žvķ aš afnema tafarlaust og leišrétta aftur ķ tķmann.  Auk žess er ég sammįla žér um aš krónan geti tekiš ašra dżfu, og žaš er augljóst aš heimilin žola ekki frekari gengis-veršbętur ofan į herlegheitin."

Hvernig tengist verštrygging myntum?

"Aš lokum er meiri sanngirni fólgin ķ žessari leiš; žaš var ekki heimilareksturinn sem keyrši okkur um koll heldur óįbyrgur fyrirtękjarekstur, sérstaklega ķ fjįrmįlažjónustu. Ef vandręšin halda įfram aš versna erlendis - sem er lķklegra en ekki - žį gęti mesta hęttan stafaš af  félagslegri upplausn en ekki ljótum efnahagsreikningum."

Žarna er ég ekki alveg sammįla aš öllu leyti. Sumir fóru offari ķ flottheitum. Žaš dugši ekki aš kaupa hśs umfram žörf, heldur voru innréttingar rifnar śt ķ heilu lagi og nżtt sett inn sem tvöfaldaši skuldsetninguna. Žaš sem var aftur į móti ekki heimilunum aš kenna voru fjįrmunir sem glötušust ķ bankahruninu.

Ég er uggandi yfir įstandinu og er į žeirri skošun aš sé ekki gripiš til ašgerša ķ maķ muni önnur og kröftugri bśsįhaldabylting eiga sér staš. Žaš vantar lausafé inn ķ fyrirtękin til eflingar atvinnu og žaš žżšir ekki aš liggja į fjįrmunum eins og stašan er ķ dag.

Snorri Hrafn Gušmundsson, 7.5.2009 kl. 01:31

4 Smįmynd: Kristjįn Torfi Einarsson

Kęrar žakkir fyrir góš svör,

Varšandi tvęri myntir og verštrygginguna: Verštryggingin gerir žaš aš verkum aš ķ raun eru tvęr myntir ķ landinu, sś verštryggša og óverštryggša. Ef launin mķn vęru lķka verštryggš žį vęri skuldareglunni framfylgt, en žar sem launin eru óverštryggš og skuldin verštryggš žį er reglan brotin. Er ekki svolķtiš öfugsnśiš aš rķkiš skuli brjóta žessa grundvallarreglu gagnvart almenning?

Varšandi skuldastöšu heimila og fyrirtękja žį skuldušu heimilin lįnakerfinu 1.890 milljarša undir lok 3. fjóršungs ķ fyrra (sjįlfsagt 2.000 milljarša ķ dag) og fyrirtękin 5.500 milljarša. Žannig gengistryggšulįnin (eingöngu bundin viš bankakerfiš) heimilanna eru um 14%. (sjį hér reikninga lįnakerfisins). 

Žetta eru góš rök sem žś fęrir fyrir mįli žķnu og ég fellst į žau ķ öllum meginatrišum. Vęntanlega er stęrsta hindrunin sś aš ašgeršin er įlķka "flókin og Kįrahnjśkaframkvęmdin" į mešan ašgerša er žörf starx ķ gęr. 

Ég skil t.d. įhersluna sem žś leggur į višskiptakešjur (žó ég hafi ekki hugleitt žetta įšur), en ég velti fyrir mér hvort ekki sé hęgt aš framkvęma gjaldžrotin įn žess aš stöšva reksturinn (svo einhverskonar chapter eleven dęmi).   

Eitt atriši sem gęti skżrt hvers vegna lķfeyrissjóšir og fjįrmagnseigendur sitja enn į gullinu. Žeir treysta ekki aš botninum sé nįš og bśast viš frekari gengisfellingu og vandręšum. Ef žetta er tilfelliš žį er žetta jafnframt rök fyrir žvķ aš afnema eigi gjaldeyrishöftin og hleypa spįkaupmönnunum śt (meš allt nišrum sig). Žį fyrst sęju fjįrmagnseigendur verulegan hagnaš ķ žvķ aš taka stöšu meš krónunni. Gengishruniš myndi aš sjįlfsögšu rśsta ennfrekar efnahagsreikningum fyrirtękja og heimila, en eins og ég segi žį er fyrirtękjunum óvišbjargandi (erlendu skuldirnar) į mešan žetta gęti styrkt reikninga heimilanna ef verštryggingin vęri afnumin. Žį styrkir gengisfelling lķka samkeppnihęfni innlendrar framleišslu, ekki satt?

Veršbólga er venjulega böl en undir vissum kringumstęšum žį eru hśn lausn, t.d. ķ skuldakreppu žegar stęrsta hęttan er fólgin ķ veršhjöšnun.  

Žaš er verulegur skortur į lausafé ķ landinu, eins og žś segir, en er ekki besta rįšiš viš žessum vanda aš beita sešlbankanum til žess aš dęla inn lausafé, lękka vexti og kaupa rķkispappķra til žess aš nį vaxtastiginu nišur (og fjįrmagna rķkishallann). Er ekki forgangsverkefniš aš losa stofnunina śr herkvķnni og beita henni ķ samręmi viš upprunalegan tilgang hennar, ž.e. sem lįnveitanda til žrautavara ķ lausafjįrkrķsum og verndara fjįrmįlastöšugleikans.

Takk fyrir spjalliš og fręšandi skrif         

Kristjįn Torfi Einarsson, 7.5.2009 kl. 13:25

5 Smįmynd: Snorri Hrafn Gušmundsson

Heill og sęll,

Hef einmitt gaman af svona umręšu, ķ raun eina leišin aš prófa hugmyndir.  Skil hvert žś ert aš fara meš verštryggingu og gjaldmišla; hélt aš žś vęrir aš tengja saman myntkörfulįn og verštryggt lįn. Gengismįlin hérna eru alveg ómetanleg; hef aldrei heyrt um tvöfalt gengi į gjaldmišli ķ žróušu rķki įšur.

Ég er nota annaš SĶ skjal sem er śtlįnaflokkunin (Śtlįn; flipi II; Flokkun śtlįna innlįnsstofnana) žar sem hęgt er aš sjį hversu stór hluti skulda heimilanna eru erlend myntkörfulįn.

Samtals

[Cell B13] Fyrirtęki: 1.985 m.a.

[Cell B25] Heimili: 1.030 m.a.a

Verštryggš skuldabréf

[Cell B120] Fyrirtęki: 192 m.a. (9,6%)

[Cell B132] Heimili: 625 m.a. (60,7%)

Gengisbundin skuldabréf

[Cell B142] Fyrirtęki: 1.439 m.a. (72,5%)

[Cell B154] Heimili: 271 m.a. (26,4%)

"Vęntanlega er stęrsta hindrunin sś aš ašgeršin er įlķka "flókin og Kįrahnjśkaframkvęmdin" į mešan ašgerša er žörf strax ķ gęr. "

Žarna kemur upplżsingatęknigeirinn inn. Žaš er hęgt aš vķra žetta allt saman. IceStat er ķ rauninni meš stęrstan hluta žessara gagna, žarf ašeins (!) beintengingu viš SĶ og Hagstofu til žess aš ljśka kortlagningunni. Žaš sem til žarf er mišlęg gagnaveita sem gerir mögulegt aš keyra allar opinberar tölur saman og 'plögga' innri kerfi fyrirtękja beint inn ķ flęšiš. Hef barist fyrir žessi ķ nęstum įratug en ekkert gengur né rekur ķ žeim mįlum. Tķmarašir mynda orsaka- og alfleišingakešjur sem eykur žekkingu į samspili mismunandi žįtta. Vęri slķkt til stašar myndu allar ašgeršir stjórnvalda og SĶ verša markvissari žar sem śtkoman lęgi nįnast fyrir. Eins og stašan er ķ dag byggja įkvaršanir į įgiskunum (sbr. veršbólga sem gefur enga mynd af raunverulegu veršlagi).

"Ég skil t.d. įhersluna sem žś leggur į višskiptakešjur (žó ég hafi ekki hugleitt žetta įšur), en ég velti fyrir mér hvort ekki sé hęgt aš framkvęma gjaldžrotin įn žess aš stöšva reksturinn (svo einhverskonar chapter eleven dęmi)."

Mér sżnist žį leiš vera farin hjį bönkunum. Slķkt gerir žó aš verkum aš starfsandinn og kvķšinn sem setur aš starfsfólki dregur śr framleišni žess. Viš hręšumst hiš óžekkta. Vęri hęgt aš komast hjį žessu meš aukningu į eigin fé tķmabundiš finnst mér lķklegt aš framleišni haldist į svipušu reiki.

"Eitt atriši sem gęti skżrt hvers vegna lķfeyrissjóšir og fjįrmagnseigendur sitja enn į gullinu. Žeir treysta ekki aš botninum sé nįš og bśast viš frekari gengisfellingu og vandręšum."

Alveg sammįla žvķ. Žaš fyndna er aš sį ótti mun valda žeirri stöšu. Fjįrmagnseigendum er oft lżst sem kveifum; žeir eru kvķšnir, óttaslegnir, hręddir; minnir į fugla sem žeytast upp ķ loft sjįi žeir eigin skugga. Žessir ašilar eiga semsagt aš takast į viš nśverandi įstand en viršast ekki gera annaš en aš auka vandręšin vegna skorts į sjįlfstrausti.Rķkisstjórnir sitja svo ķ foreldrahlutverkinu og reyna aš telja žeim trś um aš allt sé ķ besta lagi. Svo, viš erum aš eiga viš börn ķ mömmu og pabbaleik į mešan almenningur veltir fyrir sér hvaš ķ fjįranum sé ķ gagni. Ég hlę meir aš lżsingum af fjįrfestum og yfirlżsingum stjórnvalda en Calvin & Hobbes. Minnir į barnaskóla.

"Gengishruniš myndi aš sjįlfsögšu rśsta enn frekar efnahagsreikningum fyrirtękja og heimila, en eins og ég segi žį er fyrirtękjunum óvišbjargandi (erlendu skuldirnar) į mešan žetta gęti styrkt reikninga heimilanna ef verštryggingin vęri afnumin. Žį styrkir gengisfelling lķka samkeppnihęfni innlendrar framleišslu, ekki satt?"

Žvķ fyrr sem gjaldeyrishöft eru felld nišur žvķ betra. Vildi žó hafa eflt śtflutningsgreinarnar fyrst og styrkt stoširnar svo hver króna vigti žyngra. Afnįm gjaldeyrishafta į mešan atvinnuvegirnir eru ķ tętlum getur skapaš ringulreiš. Žessu vķsa ég žó til hagfęšinganna sem eru betur til žess fallnir aš meta įhrifin. Sé žó fram į aš séu höftin tekin af į vitlausum tķmapunkti getur žaš žurrkaš allt śt. Žaš žarf hvata svo fjįrfestar sé óhręddir aš taka žįtt ķ uppbyggingu landsins. Žaš eru tękifęri hér og er kominn tķmi til žess aš nżta žau. Mér finnst eins og višsnśningur sé mögulegur sem gerir aš verkum aš tękifęrin til fjįrfestinga hérlendis eru nśna.

"Veršbólga er venjulega böl en undir vissum kringumstęšum žį eru hśn lausn, t.d. ķ skuldakreppu žegar stęrsta hęttan er fólgin ķ veršhjöšnun."

Ég legg fram mótrök aš veršhjöšnun sé ekki annaš en leišrétting į rökfęrsluskekkju ķ nśtķma fjįrmįlahugmyndafręši. Leggir žś inn 1 miljón getur banki lįnaš śt 9 miljónir, fariš meš skuldabréfiš ķ sešlabankann og lįtiš prenta žęr 8 miljónir sem į vantar. Žetta er undirliggjandi įstęša žess aš ég tel aš botni alžjóša fjįrmįlakrķsu sem engan veginn nįš žar sem veršžan hefur veriš of mikiš og hlżtur aš leita aftur til rótanna - raunverulegra veršmęta. Lįnakerfin samanstanda af 90% veršmęta sem ekki eru til ķ raun og veru. Veršhjöšnun, eins og ég lķt į hana, er naušsynleg endurstilling į rökvillu og eina leišin til žess aš nį raunverulegum botni. Tel žess vegna aš um 70% allra skulda verši afskrifašar įšur en uppbygging getur hafist.

"Žaš er verulegur skortur į lausafé ķ landinu, eins og žś segir, en er ekki besta rįšiš viš žessum vanda aš beita sešlabankanum til žess aš dęla inn lausafé, lękka vexti og kaupa rķkispappķra til žess aš nį vaxtastiginu nišur (og fjįrmagna rķkishallann). Er ekki forgangsverkefniš aš losa stofnunina śr herkvķnni og beita henni ķ samręmi viš upprunalegan tilgang hennar, ž.e. sem lįnveitanda til žrautavara ķ lausafjįrkrķsum og verndara fjįrmįlastöšugleikans."

Naušsynlegur hluti af heildarlausninni. Er samt į žvķ aš fjįrmįlafręšin sé śr sér gengin žar sem žvķlķkt ójafnvęgi hefur myndast į eigna og skuldahliš aš engin leiš sé aš koma jafnvęgi žar į fyrr en grundvallarbreytingar į hugmyndafręši hafa įtt sér staš. Sé veriš aš endurreisa sama kerfiš aftur munu svona kreppur verša tķšari, dżpri og lengri. Bęši stjórnvöld og fjįrfestar eru 'reactive' žessa stundina ķ staš 'proactive' sem eykur kvķša ķ žjóšfélaginu. Obama brżtur sig śt śr žeirri stöšu aš miklu leyti. Hann er t.a.m. meš opinn tékka til eflingar upplżsingastreymis til almennings og krefst žess aš fylki og opinberir ašilar taki sig saman ķ andlitinu hvaš žaš varšar. Sś leiš mun gera stjórnvöldum kleift aš fara žį leiš sem ég legg til aš verši farin til endurreisnar landsins en ég geri mér engar vonir aš sś leiš verši farin hér.

Snorri Hrafn Gušmundsson, 7.5.2009 kl. 16:59

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Höfundur

Snorri Hrafn Guðmundsson
Snorri Hrafn Guðmundsson
MBA í markaðsfræðum og greiningum frá Suffolk University, Boston (1997).

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband